Làng Ngo Giữa

Nằm ven đường 282, thôn Giữa là một bộ phận cư dân quần tụ cùng với hai cụm dân cư khác là làng Ngo Đường và làng Ngo Chợ nay có tên gọi là thôn Đường và thôn Yên Ngô. Có lẽ là nằm giữa hai thôn trên mà làng có tên là làng Giữa.

Xa xưa làng Ngo chỉ là một xóm nhỏ thuộc xã Bình Ngô, ngày nay cư dân của thôn Giữa đã phát triển lên đến 417 hộ với gần 1700 nhân khẩu.

Ngo Giữa – tức Thôn Giữa ngày nay vẫn nằm ở trung tâm của xã An Bình. Đường vào thôn Giữa xưa kia cũng chỉ là con đường đất lầy lội, giờ đây con đường này đã đã là con đường bê tông trải rộng thênh thang.

Hầu hết các tuyến đường giao thông trên địa bàn xã An Bình nói chung và thôn Giữa giờ đây cũng đều được trải bê tông như thế này.

Đường xá rộng rãi, phong quang, nhà cửa mọc lên dọc theo các trục giao thông trong xã, trong làng chẳng khác gì phố xá. Đây cũng là sự hiện diện của quá trình đô thị hoá đang diễn ra mạnh mẽ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh thời gian gần đây.

An Bình là vùng đất cổ, được hình thành từ thuở sơ khai. Đó là thời kỳ các Vua Hùng dựng nước và mở nước. Vùng đất nầy trước đây thuộc bộ lạc Dâu của bộ Vũ Ninh. Từ năm 43 đến năm 544 sau công nguyên, vùng đất này co tên gọi là Long Ngô Động thuộc đất Gia Định. Đến năm 1469 được gọi là xã Bình Ngô, tổng Bình Ngô, huyện Gia Định, phủ Thuận An. Sau cách mạng tháng 8/1945 xã Bình Ngô được đổi tên là xã An Bình và qua các lần sát nhập từ huyện Gia Bình về huyện Gia Lương. Đến năm 1980, An Bình chính thức chuyển về huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

Thôn Giữa còn có tên nôm là Ngo Giữa thuộc xã An Bình huyện Thuận Thành. Đền Bình Ngô là một trong những công trình di tích lịch sử văn hoá quan trọng của An Bình, đền nằm trên đất thôn Giữa. Đền Bình Ngô thờ Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, Âu Cơ và Hùng Quốc Vương là ba đời Thủy Tổ của nước Nam. “… Đế Minh là cháu ba đời của Thần Nông sinh Đế Nghi và Lộc Tục tức Kinh Dương Vương. Kinh Dương Vương lấy con gái Long Thần sinh ra Lạc Long Quân, Lạc Long Quân được lập làm Hoàng Thái Tử. Khi đó vua Đế Lai có con gái là Âu Cơ, Lạc Long Quân lấy Âu Cơ sinh được một bọc Bạch Ngọc Long Bào Bách Noãn ( 1 bọc 100 trứng) đến ngày 15 tháng giêng giờ Ngọ thì bọc Ngọc nở ra 100 người con trai. Người con trưởng là Hùng Quốc Vương. Còn  99 người con thứ chữ đầu đều gọi là Lang, Lạc Long Quân vốn giòng giống Rồng nên 50 người con theo cha xuống biển. Mẹ Âu Cơ vốn giống Tiên nên 50 người con trong đó có con trưởng: Hùng Quốc Vương theo mẹ lên núi. Lạc Long Quân phân đất nước làm 15 bộ và đặt các tước hiệu: Lạc Hầu, Lạc Tướng, Quan Lang, Bố Chính  v.v…Sơn hà thống nhất đó là Bách Việt đời đời cha truyền con nối đều gọi là Hùng Vương với 18 đời vua…”

Thôn Giữa là nơi đất thuận, nơi hội nhập giữa miền xuôi và miền ngược là chốn Tổ của người Việt Nam. Đền Bình Ngô thật xứng đáng với đôi câu đối ở cổng Tam Quan:

“ Long Ngô động thiên thu hiển hách

Văn miếu bình vạn cổ anh linh”

Đền Bình Ngô được xây dựng vào cuối thế kỷ 17 đầu thể kỷ 18 thời Lê – Nguyễn và được Bộ văn hóa thông tin cấp bằng công nhận là “ Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia vào ngày 14 tháng 2 năm 1994” . Mới đây người ta đã phát hiện ra rằng bản ngọc phả (thần phả, thần tích) về ngôi đền dài 5.412 chữ Hán soạn thời Tự Đức cho chúng ta một cách nhận định khác lạ về thời Hùng Vương, đặc biệt là thống nhất 18 đời Hùng Vương khởi từ Kinh Dương Vương đến Hùng Duệ Vương. Chi tiết nỏ thần do Duệ Vương truyền cho Thục Vương  là những chi tiết rất mới mẻ. Trong bản Ngọc phả có đoạn viết “ khi Kinh Dương Vương lập nước đã có dân sẵn rồi, và có dân thì mới có vua, chẳng lẽ làm vua một mình. Làm vua thì có triều đình riêng, có quan văn võ. Trong số họ không phải ai cũng là hoàng tử con vua, mà là người được tuyển lựa từ dân lên giúp việc vua. Và do đó Kinh Dương Vương cũng không phải là thủy tổ Bách Việt mà chỉ là thủy tổ các Hùng Vương mà thôi”

Lễ hội truyền thống tại Đền Bình Ngô hàng năm được tổ chức từ ngày 1-6/2 âm lịch hàng năm.

An Bình là vùng đất khoa bảng, cả xã có tới 6 vị đỗ đại khoa, trong đó có 2 vị đỗ trạng nguyên, riêng thôn Giữa lại có một danh nhân thành đạt bằng con đường võ học.

Đây là ngôi nhà thờ danh tường thời Lê có tên là Ngọc Châu. Ông sinh vào năm Canh Tuất 1550 trong một gia đình có truyền thống võ nghệ ở thôn Giữa. Vào năm Kỷ Mùi đời Lê Thái Tông phụng chỉ khâm sai đi dẹp loạn nhà Mạc.Trong một trận chiến ở Phú Xuân, ông một mình nhất thân đỉnh mã chém rơi đầu chỉ huy cấm quân nhà Mạc, bắt sống Mạc Đĩnh Dung, đại phá Hồng Lĩnh khôi phục quyền lực nhà Lê. Sau đố được vua Lê Thái Tông phong là “ Kiệt tiết tuyên lực công thần, trưởng tả đô đốc thượng trụ quốc” cùng với 500 mẫu ruộng, cai quản thượng Bồ Đề hạ Lục đầu giang tức là từ Gia Lâm đến Gia Bình hiện nay. Ông đã ban cho nhân dân An Bình 100 mẫu ruộng, đồng thời thực hiện giảm thuế cho nhân dân trong khu vực do ông cai quản. Danh tướng Ngọc Châu mất vào ngày 3 tháng 9 âm lịch năm Nhâm Tuất thọ 72 tuổi. Ông được thờ là hậu thần ở đền Bình Ngô cùng với các vị tổ Hùng Vương. Trong nhà thờ còn có 2 đạo sắc phong, đặc biệt là bộ hoành phi câu đối do vua Lê ban tặng.

Chùa làng Giữa toạ lạc trên một khu đất rộng ngay trung tâm làng. Chùa có tên chữ là Khánh Vân Tự. Chùa làng Giữa có quy mô lớn mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn. Hiện vật trong chùa có 40 pho tượng đều được sơn son thiếp vàng,cửa võng cũng được tạo tác vào thời Nguyễn, một quả chuông đồng đúc năm 1844, một bia đá Hậu phật bi ký khắc năm 1927. Cùng với các mục tiêu trong chương trình xây dựng nông thôn mới ở thôn Giữa, chùa Khánh Vân đã được đầu tư gần 10 tỷ đồng để trùng tu tôn tạo. Đầu năm 2013 công trình đã được khánh thành trong sự phấn khởi của các tầng lớp nhân dân địa phương. Không chỉ là một công trình có quy mô lớn khang trang mà việc xây dựng lại ngôi chùa còn là một bài học trong việc xã hội hoá các công trình phúc lợi của thôn Giữa. Ngôi chùa được xây dựng chủ yếu bàng tiền công đức của nhân dân. Mỗi hộ gia đình công đức số tiền  từ 5 triệu trở lên sẽ được khắc bia công đức trên mình một con rùa đá đạt trước sân chùa.

Nằm trên vùng đất mầu mỡ bậc nhất của huyện Thuận Thành, ngay từ thuở Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân Âu Cơ, Làng Giữa đã là nơi con người biết canh nông trị thuỷ để cho vùng đất mầu mỡ năm nào cũng cho con người những vụ lúa bội thu. Làm ruộng vẫn là công việc truyền đời ở làng Giữa. Trải qua  nhiều thế hệ cày sâu cuốc bẫm, hiện nay trên 60ha đất canh tác của thôn Giữa ngày càng được khai thác bằng trồng trọt hiệu quả hơn. Thực hiện chủ trương đổi mới cơ cấu giống lúa, đến nay trên 70% diện tích ruộng của thôn Giữa đã được cây các giống lúa lai năng suất lúa vụ chiêm đạt 57 tạ, vụ mùa đạt 63 tạ/ha. Năng suất lúa góp phần đáng kể trong việc tăng thu nhập bình quân của người dân hàng năm.

Cùng với nghề làm ruộng, nghề đan lát là một nghề thủ công có từ lâu đời ở làng Giữa. Khi từ đồng ruộng trở về người nông dân lại bận rộng với công việc chẻ tre nứa để đan. Công việc này tận dụng được nhiều thời gian, tạo việc làm cho mọi lứa tuổi. Tuy thu nhập không cao nhưng cũng là yếu tố đảm bảo cho cuộc sống của mọi gia đình ở thôn Giữa luôn được cải thiện. Sáng ngoài đồng, tối tối lại ngồi đan. Người dân thôn Giữa thực sự là những con người hay lam hay làm, chịu thương chịu khó. Ngay cả giờ đây những đồ gia dụng bằng nhựa một thời chiếm chỗ của những đồ tre nứa nhưng đã lại phải nhường lại vị trí cho những chiếc rổ, rá, nong nia bằng tre. Các thế hệ người dân thôn Giữa thật hiếm có người không biết chẻ nan, đan rổ.

Làm đậu không phải là một nghề truyền thống của thôn Giữa nhưng hiện nay lại là một nghề quan trọng nhất đối với cuộc sống của thôn. Theo thống kê sơ bộ của lãnh đạo thôn Giữa thì thôn hiện có khoảng 500 lao động thoát ly đồng ruộng đi làm đậu ở khắp nơi trong cả nước. Thu nhập từ nghề làm đậu khá cao và ổn định. Hàng năm những lao động này tích luỹ được hàng trăm triệu đồng để đầu tư xây dựng nhà cửa, tham gia đóng góp cho công cuộc đổi mới của quê hương. Đây chính là nguồn lực để cho hàng chục ngôi nhà cao tầng mọc lên mỗi năm ở làng Giữa. Buôn tàu bán bè không bằng có nghề trong tay. Những người đi làm đậu kiếm tiền về quê xây dựng nhà cửa lại tạo ra nhiều việc làm cho những người ở quê. Trong làng Giữa bây giờ có khá nhiều người có thêm nghề mới. Nghề mộc cũng là một nghề mới và có khá nhiều hộ làm nghề này ở thôn Giữa. Nghề mộc xây dựng, nhất là nghề làm đồ thờ ở thôn Giữa cũng có nhiều việc làm, không chỉ phục vụ vho nhu cầu tại địa phương mà còn cung cấp cho nhiều nơi khác trong việc xây dựng đình, chùa hay các nhà thờ.

Chị Nguyễn Thị Tin là người phụ nữ làng Giữa được mọi người trong làng thán phục. Chồng chị không may qua đời để lại cho chị 2 đứa con nhỏ. Một mình chị lam làm nuôi con ăn học. Trong cái khó ló cái khôn, ban đầu chị bỏ tiền đầu tư một đầu máy xay sát gạo rồi thấy làm ăn có lãi chị tiếp tục bỏ tiền mua thêm một đầu máy chất lượng cao hơn. Cứ thế, cơ sở xay sát gạo của chị ngày càng phát triển, mỗi năm có thể sản xuất được hàng trăm tấn gạo các loại cung cấp cho những nơi làm bún, làm mì trong và ngoài tỉnh. Cơ sở xay sát của chị thường xuyên tạo việc làm cho 5 lao động là chị em phụ nữ trong thôn.

Trong mọi lĩnh vực của đời sống nông thôn làng Giữa, ở đâu ta cũng bắt gặp những con người cần cù và đầy sáng tạo trong lao động sản xuất, đóng góp công sức cho sự phát triển đi lên của một vùng quê giầu truyền thống yêu nước và khoa bảng. Ở các làng quê Bắc Ninh hiện nay hầu như làng nào cũng có chợ. Cùng với các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và các hộ kinh doanh tạp hoá, hàng ngày vào khoảng 10 giờ sáng là chợ làng lại họp. Chợ không đông nhưng cũng đủ các mặt hàng thực phẩm phục vụ cho bữa ăn trưa của người dân. Người bán hàng cũng là những người trong làng, hàng hoá như rau quả, thịt lợn, thịt gà, cá cua đều là những sản phẩm tự sản tự tiêu ngay trong làng. Chợ làng Giữa còn có tên là chợ âm dương vì mỗi ngày chợ họp 2 lần, bắt đầu từ 10 giờ sáng cho đến 12 giờ trưa và buổi chiều từ 4 giờ cho đến 7 giờ tối. Nhìn vào hàng hoá ở chợ có thể hiểu được chất lượng cuộc sống của người dân hôm nay thực sự ngày càng được cải thiện. Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày một nâng cao, đặc biệt là một địa phương được chọn làm điểm về xây dựng mô hình nông thôn mới, làng Giữa nói riêng và An Bình nói chung trong 2 năm trở lại đây đã có sự thay đổi đáng kể. Nhà văn hoá thôn Giữa được xây dựng khá sớm so với các nhà văn hoá thôn trong tỉnh Bắc Ninh. Đây thực sự là trung tâm sinh hoạt văn hoá của mọi tầng lớp người dân trong thôn.

Mọi ngày, vào lúc 5g30 sáng, dù mùa đông hay mùa hè, trên đường làng của thôn Giữa đã thấy nhiều người dân đi tập thể dục. Thôn Giữa có nhiều câu lạc bộ như câu lạc bộ Quan họ, CLB thể đục nhịp điệu nhưng CLB dưỡng sinh của hội người cao tuổi vẫn là LCB có nhiều thành viên tham gia nhất, hoạt độngcủa CLB này có thể nói là hiệu quả nhất trong việc chăm sóc người cao tuổi cũng như phát huy vai trò của những người cao tuổi trong công cuộc xây dựng và đổi mới của làng Ngo.

Một cơn mưa bất chợt đi qua, nắng hè làm cho làng quê Ngo Giữa như bừng sáng chói chang, làng bây giờ đã khác, sự thay đổi diễn ra không xô bồ mà chậm rãi trong sự bình yên của một vùng đất có những con người giầu lòng yêu làng yêu nước. Lúa trên những cánh đồng bờ xôi ruộng mật lại đã uốn câu hứa hẹn một mùa vàng. Ngo Giữa sẽ còn in đậm dấu ấn trong lòng những ai một lần ghé thăm bởi sự bình yên và trù phú của một làng quê Bắc Ninh Kinh Bắc.

 

Theo thuanthanh.bacninh.gov.vn